توسعه فرهنگ HSE در سازمان ها
ساعت ۳:٢٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱٢/٥   کلمات کلیدی: توسعه فرهنگ hse ،مهمترین حوادث کشورها ،ایمنی بهداشت و محیط زیست ،آمار حوادث ناشی از کار

توسعه فرهنگ HSE  در سازمان ها

نویسنده : بهزاد مرشدی صائین مدیر بهداشت، ایمنی و محیط زیست

چکیده:

در این مقاله ابتدا  حوادث برجسته ای که در صد سال اخیر در دنیا اتفاق افتاده است به اختصار مرور شده سپس واژهHSE و هر کدام از حروف آن   HوS  و در نهایت  E بطور جداگانه  تشریح می شود و پس از آن تاریخچه کاربرد این وازه در ایران بیان شده است و سپس کاربرد تئوری و عملی HSE در مراحل مختلف انجام یک پروزه (طراحی، اجرا و بهره برداری) شرح داده شده است، با توجه به اینکه ماهیت مراحل مختلف یک پروزه با یک دیگر متفاوت است لذا بطور جداگانه فعالت های بخش های: بهداشت ، ایمنی و محیط زیست  تشریح شده اند بعنوان مثال فعالیت های بخش HSE یک مجموعه در مراحل: طراحی، اجرا و مرحله بهره برداری از آن پروزه به تفکیک توضیح داده  شده است. این مقاله راهنمای علمی و  عملی برای کارکنان بخش  HSE  در جهت اجرای اصول استانداردهای بین المللی   HSE در تمامی صنعت به ویژه صنعت نفت ، گاز و پتروشیمی است و حاصل تجربه چندین ساله نگارنده در پروزه های مختلف نفتی در ایران می باشد. کاربرد اصولی که در این مقاله ذکر شده، رسیدن به هدف نهائی مدیران ارشد یک مجموعه را که همان رسیدن به حادثه صفر است، ضمانت می کند.

 

وازه های کلیدی: HSE " بهداشت" ایمنی " محیط زیست

 

مقدمه:

فرهنگ عبارت است از مجموعه بینش، دانش و کردار که این سه خصوصیات ار عناصر همیشگی و  لاینفک یک فرهنگ می باشد و فرهنگی مفید و ماندگار است که این سه خصلت را  همیشه در کنار هم داشته باشد یعنی ابتدا یک موضوع (ذاتا" مفید)  در ذهن ما شکل می گیرد و جهت نیل به اهداف موضوع ما نیازمند به دانش های مرتبط با آن موضوع می شویم و سپس به دنبال فراگیری آن دانش و نهایتا" بایستی آموخته ها را در عمل به کار برد. اگر نتوان عمل کرد مصداق عالم بی عمل میشویم که به درخت به ثمرتشبیه شده است و در آموزه های دینی نیز علم به عمل نکوهش شده است و در فرهنگ ایران باستان نیز به صورت پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک به عنوان سه خصلت کتار هم ذکر شده است.

جهت توسعه فرهنگ برخی معتقدند که بایستی فرهنگ سازی از سطوح پائین شروع شود یعنی ابتدا کارکنان را وادار به اعمال شایسته کنیم بدون آنکه اصلاح ساختاری در سطح مدیران پدید بیاوریم! تجربه ثابت کرده که این فرهنگ پایدار نیست لذا فرهنگ بایستی از سطوح بالای یک سازمان یه سطوح زیرین انتشار یابد و به مصداق حدیث " الناس علی دین ملوکهم" مردم همیشه رفتار بزرگان را سرمشق خوذ قرار می دهند بنابرین جهت نیل به اهداف استاداردهای بهداشت، ایمنی و کحیط زست در جهان بایستی مدیران را ترغیب به فرهنگ سازی نمود، از این رو در این مقاله تعدادی از حوادث دنیا که تقریبا" در نوع خود شاخص بوده اند و خسارات مادی و معنوی را به مدیران وارد نموده اند را مرور می نمائیم و در برسی آنها متوجه می شویم که ضعف و یا نبودن فرهنگ باعث بوجود آمدن آنها شده است، و بصورت تیتر وار فعالیت های مرتبط با فرهنگ HSE در بخش های مختلف از پروژه ها را ذکر می کنیم و عزیزان را جهت کسب دانش  و بکار بردن  موارد مذکور دعوت می نمائیم

سال 1910 آتش سوزی کارخانه تهیه پوشاک در نیویورک 146 نفر کشته

سال 1974 انفجار مواد شیمیائی کارخانه Flixborough  انگلستان 28 نفر کشته

سال 1978 انفجار تانک ایزوپروپیل شهر تگزاس7 نفر کشته و 10 نفر مجروح

سال 1982 انفجار نفت خام نیروگاه ونزوئلا  145نفر کشته و 500 نفر مجروح

سال 1984 انجار مخزن پروپان در مکزیکوسیتی بیش از 500 نفر کشته و 7000 نفر مجروح

سال 1984 انفجار کار خانه یونیون کارباید هند بیش از 3400 نفر کشته و 10000 نفر مجروح

سال 1986 انفجار نیروگاه اتمی چرنوبیل در اکراین 31 نفر کشته و 50000 نفر مجبور به ترک خانه خود شدند و 480 کیلومتر مربع غیر قابل سکونت اعلام گردید

سال 1989 انفجار کارخانه پلی اتیلن شهر تگزاس 23 کشته و 130 مجروح

تا قبل از تاسیس سازمان بین المللی کار (ILO) در سال 1919 کشور های صنعتی بطور جداگانه در گیر رفع مشکلات کارکنان خود بودند، با تشکیل این سازمان مقررات بین المللی  در زمینه مسا ئل کار وضع گردیدند  که بیشتر مربوط به رفع مشلات رفاهی ، بهداشت و ایمنی بود. سازمان بهداشت جهانی (WHO) در سال 1948 تاسیس گردید در سال 1950 ILO  با WHO  کمیته مشترکی تشکل دادند که با نام سازمان بهداشت حرفه ای (occupational health) شناخته می شود

در سال 1971 سازمان   Occupational Safety and Health Administration  که به اختصار  OSHA نامیده می شود، تشکل گردید. در سال 1974 در انگلستان سازمانی بنام Health and Safety Executive تشکیل گردید که به اختصار HSE   خوانده می شود و هم اکنون نیز از سازمان های فعال در زمینه بهداشت حرفه ای و ایمنی شغلی می باشد، اولین بار واژه HSE از این سازمان در دنیا مطرح شد. پس از امضای چندین کنوا نسیون بین المللی در زمینه های مختلف زیست محیطی که کشور های صنعتی را ملزم به انجام تعهداتی در زمینه محیط زیست می نمود در مراکز صنعتی بخش HSE  تشکیل گردید که در این واژه حرف  Hبر گرفته از Health به معنای بهداشت ، حرف S بر گرفته از Safety به معنای ایمنی و حرف E بر گرفته از Environment  به معنای محیط زیست است

در ایران با شروع فعالت ها در منطقه عسلویه به ویزه شروع فعالت های ساخت و ساز پالایشگاه گاز فاز های دوم و سوم پارس جنوبی در سال 1379 توسط شرکت توتال فرانسه کار های بخش HSE  در این شرکت بطور چشم گیری نمایان شد و توجه مدیران صنعت نفت را به خود جلب نمود و از این به بعد بود که در صنعت نغت ایران نام بخش های  ایمنی به بخش بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) تغییر پیدا نمود و در شرکت های اصلی وزارت نفت معاونت HSE تشکیل گردید و شرکت های خصوصی نیز که بعنوان پیمانکاران وزارت نفت می باشند به تبعیت از آن  بخش HSE را در سارمان خود ایجاد نمودند

 

1-     فعالیت بخش HSE در مرحله طراحی یک پروژه(HSE in project design phase)

1-1  فعالیتها قسمت بهداشت Health))

ü      بررسی شرایط محیطی (دما، رطوبت، میزان بارندگی و...) وارائه  راهای بهبود سازی شرایط محیطی به لحاظ فاکتورهای انسانی Ergonomics))

ü      بررسی تهیه مواد غذایی سالم و بهداشتی برای طول مدت اجرای پروژه

ü      بررسی تهیه آب سالم بهداشتی و آشامیدنی

ü      پیش بینی و طراحی محل نگهداری مواد غذایی

ü      پیش بینی و طراحی مرکز درمانی مناسب با نوع فعالیت پروژه

ü      پیش بینی مبارزه با حیوانات موذی مانند مار، عقرب، پشه و..

 

1-2  فعالیتها قسمت ایمنی Safety)  )

ü      مطالعات خطرات احتمالی با توجه به نوع فعالیت پروژه (Hazard Operability= HZOP)

ü      تهیه دستورالعمل های ایمنی عملیات (Safe Operation Procedures= SOP)

ü      طراحی سیستم های هشدار دهنده گازهای سمی و گازهای آتشزاtoxic flammable gas detectors) )

ü      طراحی سیستمهای اطفائ حریق اتوماتیک

ü      طراحی شبکه و مخازن آتش نشانی

ü      طراحی راهها و جاده های ذسترسی به محل های حادثه خیز

ü      پیش بینی محل تجمع (mustering point) در هنگام وقوع حوادث

 

1-3  فعالیتهای قسمت محیط زیست (Environment)

ü      مطالعات پیش زمینه های زیست محیطی (Environment Baseline Survey=EBS)

ü      تهیه مستندات،ارزیابی تاثیرات زیست محیطی(Environment Impact Assessment=EIA)

ü      طراحی دودکشها و احداث فیلترهای جاذب در صورت نیاز

ü      طراحی شبکه آبهای سطحی (آبهای بارندگی و شستشوی) و شبکه پسابهای بهداشتی و صنعتی

ü      طراحی سیستم تصفیه پسابهای بهداشتی و صنعتی

ü      طراحی مشعلها در صورت نیاز

ü      طراحی زباله سوز در صورت نیاز

ü      طراحی محل دفن ویا نگهداری زباله های خطرناک و شیمیایی

 

2-     فعالیت بخش HSE در مرحله اجرای یک پروژه(HSE in execution of project)

 

 2-1  فعالیتها قسمت بهداشت Health))

ü      آزمونهای پزشکی بدو استخدام کارکنان پروژه

ü      نظارت بر شرایط بهداشتی رستورانها و نحوه تهیه و توزیع ، پخت و پز مواد غذایی

ü      کنترل کارت بهداشتی کارکنان رستوران و آبدارخانه ها

ü      مبارزه و کنترل با بیماریهای واگیردار

ü      درمان و مداوای بیماران و حادثه دیدگان و اعزام آنان به مراکز درمانی مجهز

ü      مبارزه با مصرف مواد مخدر و الکل

ü      مبارزه با حیوانات موذی مانند مار، عقرب و پشه و غیره

ü      برگزاری دوره های آموزشی بهداشتی

 

2-2  فعالیتها در قسمت ایمنی Safety)  )

ü      شناسایی وتعیین خطرات (Hazard Identification=HAZID)

ü      کنترل البسه و وسائل حفاظت فردی(Personnel Protective Equipment=PPE)  کارکنان

ü      نظارت بر صحت اجرای SOP

ü      محاسبه نفر ساعات از دست رفته (Lost Time Accident=LTA)  

ü      محاسبه میزان فرکانس حوادث(Lost Time Frequency Rate=LTFR)  

ü      تهیه گزارش حوادث و تجزیه و تحلیل آماری حوادث

ü      اجرا سیستم گزارش نا ایمن Anomaly

ü      ارائه برنامه های پیشگیرانه حوادث

ü      تشکیل جلسات ایمنی کوتاه مدت روزانه (Tool Box meeting)

ü      تشکیل جلسات HSE با حضور سرپرستان و روئسای کارکاهها

ü      برگزاری آموزشهای ایمنی بهداشت و محیط زیست

 

2-3  فعالیتهای قسمت محیط زیست (Environment)

ü      برنامه ریزی و نظارت بر جمع آوری زباله های غذایی و صنعتی(دفن ویا سوزاندن آنها)

ü      برنامه ریزی و نظارت بر نظافت محیط کارگاه (Housekeeping)

ü      برنامه ریزی و نظارت بر نحوه جمع آوری و تخلیه پسابهای بهداشتی و صنعتی

ü      برنامه ریزی و نظارت بر نحوه جمع آوری و دفع زباله های خطرناک و شیمیایی

 

3- فعالیت بخش HSE در مرحله بهره برداری(HSE in production phase)  

3-1  فعالیتها قسمت بهداشت Health))

ü      کنترل پرونده پزشکی کارکنان و برنامه ریزی جهت انجام معاینات دورهای طب صنعتی

ü      کنترل بهداشتی آب آشامیدنی و مواد غذایی

ü      مبارزه با مصرف مواد مخدر و الکل در محیط کار

ü      مبارزه با بیماریهای واگیردار

ü      مبارزه با حیوانات موذی

ü      شرکت در تمرینات عملیات امداد و نجات

ü      برگزاری دوره های آموزشی بهداشتی

 

3-2  فعالیتها در قسمت ایمنی Safety)  )

ü      بررسی وتجزیه و تحلیل خطرات (Hazard Analysis= HAZAN)

ü      ارزیابی ریسک در کارهای عملیاتی و تعمیراتی (Risk Assessment) و اجرای سیستم مجوز کار(PTW)

ü      تهیه SOP مربوط به عملیات بهره برداری و نظارت بر صحت انجام آنها

ü      تشکیل کمیته HSE و تیم مقابله در هنگام اضطراری ( Emergency Response Team)

ü      اجرای سیستم گزارش HSE شامل موارد نا ایمن (anomaly)، حادثه (accident/incident) و حوادث به خیر گذشته (near miss)

ü      محاسبه LTA وLTFR

ü      اجرا تمرینات ایمنی و آتش نشانی

ü      برنامه ریزی واجرای تمرینات هسته مدیریت مقابله با بحران(Crisis Management Cell=CMC

ü      برنامه ریزی جهت بررسی دوره ای سیستمها و دستگاهای اعلام اطفائ حریق

ü      برگزاری جلسات HSE  روزانه کوتاه مدت (Tool Box Meeting)

ü      برگزاری جلسات کمیته راهبری HSE steering committee) )

ü      کنترل عددی پرسنل عملیاتی (Personnel On Board=POB) در محل کار

ü      برگزاری دوره های آموزشی HSE

 

3-3  فعالیتهای قسمت محیط زیست (Environment)

ü      پایش (monitoring) شاخص های زیست محیطی  و مقایسه داده ها با اطلاعات EBS و اطلاعات EIA

ü      اندازه گیری وکنترل کیفیت هوای محیطی(Ambient Air Quality)

ü      اندازه گیری وکنترل کیفیت و کمیت پسابهای صنعتی و بهداشتی

ü      اندازه گیری وکنترل کیفیت و کمیت خروجی دودکشها

ü      برنامه ریزی جهت پسماندهای زائد جامد (Solid Waste Management)

ü      برنامه ریزی و اجرای عملیات پیشگیرانه از حوادث ریست محیطی

ü      اجرای دوره های آمزشی و هشدارهای زیست محیطی.

 

مراجع:

1-safety officers concise desk references, Daniel Patrick O' Brien, manager of Environment, Health and Safety forTexascarbon black Company Lewis publishers

2- www.hse.gov.UK

3- http//wikipedia.org/wiki/health-and-safety

4- Total South Pars HSE manual edition 2002

5- Total South Pars phases 2&3 Assalueh –IRAN, Environmental Field Survey+ 4 Years Re-Assessment of the 1998 Environmental Baseline Study