گاز مونوکسید کربن و خطرات آن
ساعت ۸:۳٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۸/۳   کلمات کلیدی: مونوکسید کربن ،آلودگی هوای محیط های بسته ،اتومبیل ،بهداشت، ایمنی و محیط زیست

 

  گاز مونوکسید کربن (CO)

آگاهی بیشتر، ایمنی بیشتر


با فرا رسیدن فصل سرما و کاهش دما مردم متناسب با امکانات و شرایط زندگی خود سعی می‌کنند کمتر در معرض سرمای هوا قرار بگیرند و محل سکونت و یا کار خود را با استفاده از وسایل گرم کننده گرم کنند. نفت و گاز و ذغال چوب مهمترین و عمده ترین سوخت‌هایی است که در نقاط مختلف کشوربرای گرمایش استفاده می‌شود، هرچند که در برخی از مواقع نیز از وسایل گرمازای برقی استفاده می‌شود.

وسایل گرما زا که عمدتا از سوخت‌های فسیلی استفاده می‌کنند اگرچه گرمابخش محیط زندگی هستند ولی رعایت نکردن اصول و موازین ایمنی در بکارگیری آنها و بی‌احتیاطی باعث بروز تلفات جانی و زیان‌های مالی می‌شود.

بخاری و آبگرمکن‌های نفتی و گازی، شومینه‌های گازی و یا هیزمی، چراغ‌های خوراک پزی، و بخاری‌های نفتی دستی و. وسایل گرما زایی هستند که عمدتا مورد استفاده قرار می‌گیرند و در اثر سوختن ناقص مواد و گازها در این وسایل، گاز "منواکسید کربن" یا اکسید دو کربن ایجاد می‌‌شود که فوق العاده خطرناک، سمی و کشنده است.

 

علائم و چگونگی تولید گاز منو کسید کربن (co):

سوختن زمانی کامل است که اکسیژن کافی وجود داشته باشد. در دستگاه‌های گرم کننده هوای مورد نیاز باید خارج از محیط تامین شود و گاز‌های ناشی از سوختن مانند گاز کربنیک و منواکسید کربن باید در خارج از


محیط تخلیه شود. در وسایل گرمازای دودکش دار در صورتیکه دودکش بدون نقص باشد عمل تهویه دود (ورود اکسیژن لازم و تخلیه گازهای مصرفی) به خوبی انجام می‌شود، اما در وسایل گرمازا با شعله رو باز و بدون دودکش این شرایط فراهم نیست بنا بر این وسایل اکسیژن لازم برای سوختن را از همان محیط می‌گیرند و طبعاً گازهای حاصل از سوختن را نیز به همان محیط بر می‌گرداند و متاسفانه با توجه به سرمای هوا شهروندان راه‌های تهویه هواکش پنجره‌ها و دریچه‌های کولر و درها را نیز می‌بندند و در نتیجه عمل تهویه هوا بدرستی انجام نمی شود و در اثر سوختن ناقص و وجود گازهای زیان‌آور به ویژه گاز CO در محیط در افراد مسمومیت ایجادمی شود که اصطلاحا به آن «گاز گرفتگی» می‌گویند و در اثر این مسمومیت افراد در اندک مدتی جان خود را از دست می‌دهند.

 بسیاری از مردم تصور می‌کنند که پدیده «گازگرفتگی» و ایجادگازCO تنها در اثر سوختن ناقص ذغال چوب ایجاد می‌شود و برای همین بسیاری به این گاز کشنده نام «گاز کرسی» و یا ذغال داده اند در صورتی که همان طور که ذکر شد این گاز در اثر سوختن ناقص هر ماده سوختنی ممکن است ایجاد شود.

 

مهمترین منابع و راه‌های تولید گاز منواکسید کربن CO در منازل و ساختمان‌ها:

-استفاده از وسایل گازسوز بدون دودکش

-نقص در دودکش و نشت گاز به فضای مسکونی

-استفاده از وسایل خوراک پزی برای گرمایش

-بکار گیری روشنایی گازی به مدت طولانی به ویژه در فضای بدون تهویه

-ضعف در دودکش شومینه

-معیوب بودن مشعل شوفاژ

-آبگرمکن‌های دیواری و زمینی بویژه وقتی که دودکش مناسب ندارند

-خودرو روشن در پارکینگ

 


چگونگی شناسایی این گاز در محیط به منظور پیشگیری از خطر گاز CO:

بهترین راه این است که ما شناخت نسبی و اولیه در مورد این گاز کشنده و چگونگی ایجاد آن داشته باشیم طبعا اگر شرایط بروز و ایجاد آن وجود نداشته باشد پدیده گاز گرفتگی و به دنبال آن مسمومیت و در نهایت مرگ نیز بروز نخواهد کرد.

این گاز بسیار سمی، بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌طعم است و همین خصائص باعث شده است که به آن قاتل نامرئی، قاتل پنهان، مرگ خاموش، آدمکش نامرئی و... لقب دهند. این گاز اگر چه سبک تر از هواست اما قابلیت انتشارش در محیط بسیار زیاد است و به همین دلیل در تمام نقاط مثلا یک اتاق اعم از بالا و پایین به سرعت متراکم می‌شود و چون هموگلوبین خون میل ترکیبی فوق العاده‌ای با این گاز دارد به طوری که 300 برابر میل ترکیبی با اکسیژن است وقتی این ترکیب صورت می‌گیرد اکسیژن دیگر به بافت‌ها نمی‌رسد بنابراین سریعا باعث مسمومیت شده و سلسله عصبی فلج می‌شود و قدرت هرگونه اقدامی از فرد مسموم سلب می‌شود و به نوعی به خواب و مرگ آرام تن در می‌دهد. باید در نظر داشت که مسمومیت با گاز منوکسید کربن بدون تغییر در تعداد تنفس اتفاق می‌افتد و با علائم تهوع و سر درد همراه است.

مهمترین عامل بروز این نوع حوادث غفلت و ناآگاهی مردم است با اینکه بارها کارشناسان سازمان در این خصوص هشدار داده‌اند ظاهرا چون این قاتل پنهان غیر قابل حس و لمس و بی‌بو و بی‌رنگ است مردم کشنده بودن آنرا باور ندارند و به راحتی تسلیم و قربانی آن می‌شوند.

اگر چنانچه کسی با گاز منوکسید کربن دچار گاز گرفتگی و مسمومیت شده باشد بایستی سریعا او را از محیط آلوده به این گاز خارج کرد و در تماس با هوای آزاد گذاشت. در مسمومیت‌های شدید بایستی به مصدوم تنفس مصنوعی داده شود و چنانچه مقدور باشد تنفس با اکسیژن بر تنفس با هوای آزاد برتری دارد.

 

دیگر عواملی که باعث ایجاد این گاز در محیط می‌شوند عبارتند از:

-نبود تهویه درست و مناسب محیط

-تخلیه نشدن کامل گازهای مضر و جایگزین نشدن هوای تازه

-نقص فنی در و سایل گرمازا و نیم سوز بودن ذغال چوب

-نقص فنی در شبکه تهویه (لوله کشی آبگرمکن‌ها، بخاری‌ها و شومینه‌ها و غیره)

 

مهمترین تدابیر و نکات حفاظت از پیشگیری از گاز CO:

-توصیه می‌شود حتما از وسایل گرمازای استاندارد استفاده شود و قبل از استفاده از این وسایل توسط افراد متخصص بازبینی و سرویس شود.

-تحت هر شرایطی عمل تهویه هوا را تسهیل کنید به عنوان مثال دریچه‌های باز کولر عامل مناسبی برای تهویه هواست.

-باز گذاشتن یک پنجره کوچک یا در به نحو مطمئن که بسته نشود راه حل مناسبی برای تهویه هواست.

-هرگز از بخاری‌های دستی برای گرم کردن هوای حمام استفاده نشود چون محیط حمام‌ها کوچک است و اکسیژن محیط نیز در اثر بخار آب به سطوح بالا رانده می‌شود و در نهایت بر اثر سوختن ناقص و ایجاد گاز CO  مسمومیت قطعی خواهد بود.

-در صورت استفاده از وسایل گرمازای دودکش دار حتما دودکش‌ها کاملا معاینه و بررسی شود. معمولا مسدود بودن دودکش‌های دیوار از عوامل مهم ایجاد مسمومیت و گازگرفتگی و به خطر افتادن جان افراد محسوب می‌شود.

-دودکش‌های غیر ثابت (غیر دیواری) حتما کنترل شود. این دودکش‌ها باید از مواد غیر قابل اشتعال و گالوانیزه (زنگ نزن) باشند و از مقاومت فیزیکی مناسبی برخوردار باشند.

-این نوع دودکش‌ها باید حتی الممکن کوتاه و مستقیم و در حمل اتصالات کاملا محکم و غیر قابل نفوذ باشد.

-قدرت مکش دودکش‌ها هر چند وقت یک بار توسط سرویس کار و متخصص اهل فن بررسی شود.

-برای جلوگیری از برگشت دود و گاز‌های مضر به داخل دودکش و در نهایت به داخل محیط که معمولا بر اثر گرفتگی و یا وزش باد بوجود می‌آید باید دودکش‌ها دارای هواکش ویژه باشد و کلاهک آنها حد اقل 60 سانتیمتر از بلند ترین نقطه ساختمان بالاتر باشد.

-دودکش‌ها بویژه در نورد شومینه‌ها هر سال بررسی و از دوده تمیز شود.

-اتصالات دود کش‌ها و سر تاسر آن از هرگونه نقص و نشت گاز حفاظت شود.

-استفاده مشترک از دودکش بسیار خطرناک است، دودکش‌های فلزی باید در مسیر خود با بست‌های مخصوص محکم شده باشد به نحوی که از جدا شدن اتصالات جلوگیری شود.

-قطر دودکش، طراحی آن، مسیر عبور و.... باید با توجه به ظرفیت حرارتی محاسبه و اجرا شود.

-از وسایل پخت و پز برای گرمایش استفاده نشود.

-از کپسول‌های سفری (پیک نیکی) در فضای داخلی استفاده نشود.

-در فضای پارکینگ که بسته و فاقد تهویه است خودرو روشن نشود.

-نفوذ محصولات احتراق خودرو به فضای مسکونی خطرناک است و باید از آن جلوگیری کرد.

-در تبدیل سوخت مایع به گاز شهری حتما از سرویس کار ماهر و مجاز بهره گیری شود.

-هر وسیله گازسوز باید دارای یک دودکش استاندارد مجزا و مجهز به کلاهک باشد.

-هنگام ساخت و ساز از ریختن مصالح به داخل دودکش و مسدود کردن آن خودداری کنید.

-رنگ شعله آتش در وسایل گرمازا باید کاملا آبی باشد، در غیر این صورت نقص در سیستم سوخت رسانی و یا فتیله دستگاه وجود دارد و باید سریعا نقص را برطرف کرد.